Nộp 5 tỉ đồng, nhưng phá thay mới hỏng đường 30 tỉ đồng.

Cấp trung ương cấp phép hạn chế, nhưng địa phương lại cấp quá nhiều

Không hài hòa, doanh nghiệp có lợi nhuận cao, trong khi người dân không được gì. Phân tách ở góc độ giám sát khoáng sản kém, thiếu tướng Lê Văn Cương – nguyên viện trưởng viện Chiến lược (bộ Công an) cho rằng, việc giám sát khai hoang khoáng sản rất kém, chỉ có 30% doanh nghiệp bẩm, vậy 70% còn lại xử lý thế nào? Theo ông Cương, khoáng sản có đến ba bộ dự quản lý (bộ TN&MT, bộ Công thương, bộ Xây dựng), nhưng lại đùn đẩy bổn phận cho nhau, không ai chịu bổn phận trước dân chúng; cần phải hợp nhất cho bộ TN&MT, chứ bây giờ, bộ này chỉ làm quy hoạch, còn xuất khẩu thì giao bộ công thương nghiệp.

Đặc biệt, chỉ có 30 – 40% tổ chức cá nhân chủ nghĩa đang phá hoang khoáng sản thực hiện ít định kỳ hoạt động khai khẩn, nhưng chế tài còn thấp, chưa đủ sức răn đe. Ông Doanh cũng ủng hộ Sáng kiến quản trị tài nguyên khoáng sản (EITI) khi cho rằng, đây là kinh nghiệm rất quý giá, Quốc hội nên ủng hộ và sớm khai triển lộ trình để thực hiện.

Một số quy hoạch có tính ổn định thấp, còn lệ thuộc vào nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, địa phương, chưa mang tính định hướng lâu dài. Ngoài ra, do sản lượng khẩn hoang làm cứ tính thuế do doanh nghiệp tự kê khai, nên Nhà nước không kiểm soát được nguồn thu ngân sách từ thuế tài nguyên. Đến nay, cấp trung ương đã có 14 quy hoạch cho 40 loại khoáng sản khác nhau, tuy nhiên, còn một số bất cập như: hồ hết các quy hoạch chỉ nêu tên mỏ, khu vực mỏ, mà không có tọa độ, diện tích cụ thể, gây khó khăn khi xem xét cấp phép.

000 mỏ, điểm quặng với trên 60 loại khoáng sản khác nhau. Thanh Tuyền Sáng kiến quản trị tài nguyên khoáng sản (EITI) Sáng kiến sáng tỏ ngành công nghiệp khai khoáng (EITI) là một tiêu chuẩn quốc tế nhằm xúc tiến tính sáng tỏ và bổn phận giải trình trong lĩnh vực khai khoáng, do cựu Thủ tướng Anh Tony Blair thủ xướng từ năm 2002.

Tài sản của toàn dân, nhưng dân không được lợi! “Khoáng sản là tài sản của toàn dân, nhưng tuồng như nơi nào có mỏ thì chỉ thấy hạ tầng cơ sở kém phát triển và dân nghèo đi”, ông Mai Xuân Hùng, phó chủ nhiệm ủy ban Kinh tế Quốc hội phát biểu. Liên hệ đến cơ chế san sẻ lợi ích cho người dân vùng khai hoang khoáng sản, theo ông Phạm Gia Túc, quốc gia cần phải có quỹ khoáng sản để phân phối lại cho người dân.

Bổn phận của chính quyền địa phương, cấp nào chịu trách nhiệm? Tính công khai sáng tỏ không rõ ràng”. Theo ông Doanh, trong lĩnh vực này, người dân không thể có điều kiện tiếp cận thông tin, nên cần các tổ chức từng lớp vào cuộc tương trợ.

EITI sẽ giúp Việt Nam quản lý tốt hơn tài nguyên, góp phần tăng nguồn thu, giảm thất thoát, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp. Kết quả điều tra đánh giá, thăm dò khoáng sản của Việt Nam thời gian qua phát hiện được trên 5.

Nhưng cùng một mỏ, lại bị điều chỉnh bởi hai quy hoạch do hai bộ chủ trì lập, được phê duyệt ở thời điểm khác nhau. Hiện đã có 39 quốc gia thực thi.

Quản trị tài nguyên khoáng sản Việt Nam: Một mỏ khai khẩn apatit. Bây giờ, việc phân phối lợi. Ảnh: TLSGTT Theo ông Lại Hồng Thanh, cục trưởng cục Kiểm soát hoạt động khoáng sản, tổng cục Địa chất, bộ TN&MT, quốc gia hiện không nắm được thực trạng “tài sản” của mình cũng như không kiểm soát được sản lượng phá hoang của doanh nghiệp.

Phần đông khoáng sản có tính đa công dụng như: đá hoa trắng, đá vôi, bentonit. Người ta sẵn sàng chia nhỏ mỏ để cấp phép, trong khi đó, năng lực giám sát của chúng ta quá kém. TS Lê Đăng Doanh cho biết: “Trong việc khẩn hoang, quản lý tài nguyên khoáng sản, ích nhóm đã quá rõ ràng.